Sağlık
HAYATIN KAYNAĞI: SUYUN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ YAŞAMSAL ROLÜ
Dünyada hiçbir canlı yoktur ki suya muhtaç olmasın. Dünya üzerindeki en küçük mikroorganizmadan en büyük hayvanlara kadar tüm canlılar ve tabi ki insanlar yaşamak için suya ihtiyaç duyarlar.
Sağlık Hizmetleri ve İş Güvenliği Daire Başkanlığı Daire Başkanı
İnsan vücut ağırlığının %60-70 kadarını su oluşturur. Suyun, vücut ısısını düzenlemekten ihtiyacımız olan besinleri organlara taşımak ve toksinleri vücudumuzdan atmak gibi başlıca temel görevleri vardır. Bu sebeple insan vücudunun günde 2-3 litre suya ihtiyacı olduğu konusu sağlık otoriteleri tarafından sık sık dile getirilmektedir. Vücudun su oranındaki %2’lik bir düşüş, vücutta kısa süreli hafıza kaybı, temel matematik işlemlerinde zorlanma, küçük yazılara odaklanamama gibi belirtilere sebep olur. İnsan vücudu en fazla 3-5 güne kadar susuzluğa dayanabilmektedir.
Bilimin bu kadar ilerlemiş olmasına rağmen insan eli ile su üretimi yapılamamaktadır.
SUYUN HAYATIMIZDAKİ ROLÜ VE SAĞLIK AÇISINDAN ÖNEMİ
Su, vücudumuzun düzenli bir şekilde çalışması için temel yapı taşı rolü üstlenmekle birlikte hayati fonksiyonların sürdürülmesi açısından olmazsa olmaz bir maddedir.
Suyun vücut içerisinde başlıca görevleri arasında (Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, 2023): Besinlerin sindirimi, besin ögelerinin emilimi ve hücrelere taşınması, hücrelerdeki biyokimyasal tepkimelerin oluşması, hücre, doku ve organ sistemlerinin çalışması, metabolizma sonucu oluşan zararlı maddelerin taşınması ve atılması, vücut ısısının denetimi ve dengelenmesi, eklemlerin kayganlığının sağlanması, kalsiyum, magnezyum flor gibi mineralleri sağlaması yer almaktadır.
Sıvı gereksinmesinin karşılanmasında su başlıca tercih olmalıdır. Susama hissi su ile giderilmelidir. Masamızda ya da yakınımızda mutlaka bir bardak su ve çantamızda da bir şişe su bulunmalıdır. 65 yaşından sonra susama hissi azaldığı için bu bireyler susamadan su içmeye özen göstermelidir.
Sular; nane, çubuk tarçın, limon ve meyveden yapılmış buzlar ile aromalandırılabilir. Günde 8 su bardağı su içiniz şeklindeki öneriler bazı bireyler için yetersiz, bazıları için ise fazla olabilir.
Çay, kahve gibi kafeinli içeceklerin idrar sökücü etkisi olduğundan sıvı atımını arttırmaktadır. Bu içecekleri fazla tüketenlerde su ihtiyacının çay ve kahveden karşılandığı düşünülmemelidir. Çayı ve kahveyi sıvı grubunda sayamayacağımız gibi fazla tüketimi hâlinde içtiğimiz kadarını yine ekstra su olarak tüketmekte fayda vardır. Kolalı ve gazlı içecekler ise basit şeker oranı yüksek içeceklerdir. Bu gibi çok kalorili içecekler yerine taze meyve ve sebze suları tüketilebilir. Ayrıca sıcak yaz aylarında maden suyu tüketimi de güzel bir alternatiftir. Vücutta su atılımı çoğalacağı için günlük alınan su miktarını da arttırmak gerekir (Kunt, 2021).
Günlük su gereksinmesi: 35 ml x vücut ağırlığı (kg) şeklinde hesaplanabilir.
Su ihtiyacı; hava sıcaklığı, vücut yapısı, fiziksel aktivite düzeyi ve beslenme alışkanlıklarına göre değişir. Yoğun fiziksel aktivite sırasında ve protein ile tuz oranı yüksek beslenmede vücut, daha fazla su kaybeder. Ayrıca ateşli hastalıklarda solunumla, ishal durumunda ise bağırsaklar yoluyla su kaybı artar ve bu durum su ihtiyacını yükseltir.
Vücuttaki su kaybı yaklaşık %1 oranına ulaştığında susama merkezi uyarılır ve susama hissi oluşur. Ancak suyla birlikte sodyum ve potasyum gibi mineraller de kaybedildiğinde, bu susama mekanizması her zaman yeterince çalışmayabilir ve kişi susuz kaldığını fark etmeyebilir. İdrar renginin koyulaşması su gereksinmesinin karşılanmadığının bir göstergesidir.
YAZ AYLARINDA SU TÜKETİMİNİN ÖNEMİ
Yaz aylarının gelmesi ile sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak vücut ısısı da artmaktadır. Sıcakların etkisi ile artan terleme ile birlikte su ve mineral kaybı sonucu bayılma hissi, bulantı, baş dönmesi gibi sağlık problemleri görülebilir.
Özellikle kronik hastalığı bulunan ve yalnız yaşayan yaşlılar sıcak havalarda susuz kalmamaya daha çok dikkat etmelidir.
Aşırı sıcaklardan en çok etkilenen gruplar:
- 65 yaş ve üzerindeki yaşlılar,
- Küçük çocuklar,
- Bakıma ihtiyacı olanlar,
- Engelli bireyler,
- Hamileler,
- Açık alanda, ağır işlerde çalışanlar,
- Sporcular,
- Kronik hastalığı (şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları, beyin-damar hastalıkları, psikolojik hastalıklar, kronik solunum sistemi hastalıkları, karaciğer hastalıkları, böbrek hastalıkları) olanlar,
- Sürekli ilaç (özellikle tansiyon düşürücü, idrar söktürücü, depresyon ve uyku ilaçları) kullanan kişiler.
YAZ AYLARINDA SU İHTİYACIMIZA KATKIDA BULUNAN BESİNLER
Su ile birlikte yaz aylarında hem içimizi ferahlatacak hem de sıvı ihtiyacına destek olabilecek besinler de mevcuttur.
Yazın simge besinlerinden salatalığın %96’sı sudan oluşmaktadır. Hem aşırı sıcaklarda artan sıvı ihtiyacına hem lif içeriğinin yüksek olması sayesinde tok kalmanıza fayda sağlamaktadır. Salatalığı dilimleyerek ya da yoğurt ile cacık şeklinde yemeklerin yanında tüketebilirsiniz.
Vitamin, mineral ve lif içeriği yüksek olan kabak, %95 su oranıyla susuzluğunuzu giderecek en iyi besinler arasında yer almaktadır. Kabağı hem sıcak yemek olarak tercih edebilir hem de yoğurtla soğuk alternatif olarak tüketebilirsiniz.
Sarı, kırmızı ve yeşil renklerdeki biber %93-94 sıvı oranıyla en fazla sıvı desteği sağlayan besinler arasında yer almaktadır.
Hem yemeklerde hem salatalarda hem de söğüş yapıldığında vazgeçilmezimiz olan domatesin %95’i sudan oluşmaktadır.
%89’u sıvı olan şeftali, günlük su ihtiyacımıza destek olacak bir yaz meyvesidir.
Yaz gelince aklımıza ilk gelen meyvelerden biri olan karpuz %94 su içeriği ile susuzluğunuzu gidermeye yardımcı besinlerden biridir. Ancak şeker yükü de fazla olan karpuzun tüketilen miktarına da dikkat edilmelidir.
Marul, %96 su içermektedir. Su deposu olması bir yana, yazın fazla güneşe maruz kaldığınızda oluşabilecek vitamin kaybını da gidermeye yardımcı bir besindir.
Özetle, su tüketimi bir alışkanlıktır; doğru yönetildiğinde hem bedeninizi hem yaşam kalitenizi güçlendirir. Su tüketimini bir zorunluluk değil, sürdürülebilir bir yaşam alışkanlığı olarak görmek sağlığın anahtarıdır.
Başvurular
Bakırcı, Ç. M. (2011, 4 13). Suyun Canlılar İçin Önemi. Evrim Ağacı: https://evrimagaci.org/suyun-canlilar-icin-onemi-su-bildigimiz-anlamiyla-yasam-icin-neden-onemli-23 adresinden alındı.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, H. (2023, 7 10). Dünya Su Günü. Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Daire Başkanlığı: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-6/d%C3%BCnya-su-g%C3%BCn%C3%BC-2023.html adresinden alındı.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, H. (2024, 8 8). Yaz Aylarında Su Tüketimi ve Önemi. Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Daire Başkanlığı: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-6/yaz-aylarinda-su-tuketimi-ve-onemi.html adresinden alındı.
Kunt, D. N. (2021, 7 16). Yaz Sıcaklarında Sıvı Tüketimi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesi: https://hastane.adu.edu.tr/haber-detay.asp?id=4241 adresinden alındı.