Sürdürülebilirlik
TÜRKİYE’DE DEPOZİTO YÖNETİM SİSTEMİ
Günlük hayatımızda sıklıkla kullandığımız, özellikle plastik olmak üzere cam ve metal içecek ambalajları, doğru şekilde toplanıp geri dönüştürülmediğinde ciddi çevresel sorunlara yol açmaktadır. Tüketim sonrası çoğu zaman çöp olarak görülen bu ambalajlar, doğaya kontrolsüz biçimde bırakıldığında toprak, su ve hava kirliliğine neden olmakta; ekosistemi uzun vadede olumsuz etkilemektedir. Özellikle plastik ambalajlar, doğada yüzlerce yıl boyunca bozulmadan kalabilmekte ve canlı yaşamı için büyük bir tehdit oluşturmaktadır.
Türkiye’de her gün 50 milyondan fazla içecek ambalajı tüketilmekte, yıllık toplamda bu sayı 20 milyarın üzerine çıkmaktadır. Bu ambalajların önemli bir kısmı geri dönüşüm sürecine dâhil edilemeden çevreye karışmaktadır. Denizlere ve su kaynaklarına ulaşan plastik atıklar, balıklar ve diğer deniz canlıları tarafından besin sanılarak tüketilmekte; bu durum hem biyolojik çeşitliliği tehdit etmekte hem de gıda zinciri yoluyla insan sağlığını riske sokmaktadır. Yapılan araştırmalar, mevcut tüketim ve atık yönetimi alışkanlıkları değişmediği takdirde, 2050 yılında denizlerde balıklardan daha fazla plastik atık bulunabileceğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle, ambalaj atıklarının kaynağında ayrıştırılması, toplanması ve geri dönüşümünün teşvik edilmesi büyük önem taşımaktadır.
İşte tam da bu tabloya karşı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı harekete geçti ve “Depozito Yönetim Sistemi”ni (DYS) hayata geçirdi.
DEPOZİTO YÖNETİM SİSTEMİ İLE AMBALAJ ATIKLARINDA YENİ DÖNEM
Depozito Yönetim Sistemi (DYS), çevreyi kirletebilecek ürün ve ambalajların belirli bir depozito bedeliyle piyasaya sürülmesini, tüketim sonrası ise bu bedelin tüketiciye iade edilerek ambalajların düzenli şekilde toplanmasını sağlıyor. Yani ambalaj atıklarını çöpe atmak yerine geri dönüşüme kazandırarak hem doğayı koruyor hem de cebimize küçük bir katkı sağlamış oluyoruz.
DYS kapsamında depozito iade süreci, “Depozitosu Olan Ambalajlar” (DOA) mobil uygulaması üzerinden işliyor. Tüketiciler, Bakanlık tarafından tescil edilmiş makineler ve manuel iade noktalarında, DOA uygulamasını kullanarak ambalajlarını sisteme teslim ederek karşılığında depozito iadelerini alabiliyorlar. Biriken bakiyelerini günlük harcamalarında kullanabiliyorlar.
Sistemin doğru işleyişinin sağlanması amacıyla; plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerde artık taklit edilemeyen özel barkod ve DYS logosu yer alacak. Bu işaretleri taşımayan ambalajların piyasaya sürülmesi mümkün olmayacak. Üreticiler ambalajlarını DYS standartlarına uygun şekilde üretmekle yükümlü olacak. Bu düzenleme hem tüketicinin güvenliğini artırmayı hem de sektörde denetimi daha etkin bir hâle getirmeyi amaçlıyor.
Geri dönüşüm tesislerine ulaşan atıklar daha temiz, daha yüksek saflıkta ve daha homojen bir akış oluşturuyor. Bu durum, geri dönüşüm sürecinde kaliteyi artırırken, ikincil ham maddelerin kullanım alanlarını da genişletiyor. Artık yalnızca düşük kaliteli ürünlerde değil, gıda ambalajlarından tekstile kadar pek çok sektörde kullanılabilecek ham maddeler elde edilebiliyor.
DEPOZİTO YÖNETİM SİSTEMİ (DYS):
• Sıfır Atık vizyonunu güçlendiriyor ve döngüsel ekonomiyi destekliyor.
• Doğal kaynakları koruyarak sürdürülebilir kullanımını destekliyor.
• İkincil ham madde kullanımını artırarak enerji tüketimini azaltıyor.
• Toplumsal çevre bilincini yaygınlaştırıyor, bireylerde sorumlu tüketim alışkanlıklarını geliştiriyor.
• Karbon emisyonlarını düşürüyor ve Türkiye’nin “2053 Net Sıfır Hedefi”ni destekliyor.
Sürüş deneyimi açısından ele alındığında farklar dikkat çekicTürkiye’de 2025 itibarıyla devreye giren bu sistem, çevre politikalarının en somut örneklerinden biri olarak sahada etkisini göstermeye başladı. Sistem, toplanan ilk parti plastik ambalaj atığın geri dönüşüm sürecine alınmasıyla ölçülebilir sonuçlar üreten bir uygulamaya dönüşmüş oldu.
Sistemin devreye girmesinden sonra yapılan ilk ölçümde, yaklaşık 50 ton plastik ambalaj atığı geri dönüşüm sürecine dâhil edildi. Bu ambalajlardan elde edilen PET şişeler, rPET, rPE ve rPP gibi ham maddelere dönüştürüldü. Bu ham maddeler pek çok sektörde kullanılabilir hâle geldi.
İlk 50 tonluk geri dönüşüm çıktısı, sembolik bir başlangıç değeri taşısa da sistemin ölçeklenebilir olduğunu kanıtlıyor. DYS, çevresel faydalarının yanı sıra ekonomik ve yapısal kazanımlar da sağlayabilecek bir model olarak öne çıkıyor. Daha temiz atık akışı, daha kaliteli geri dönüşüm çıktıları ve daha geniş kullanım alanlarıyla sistem, Türkiye’nin döngüsel ekonomi hedeflerine somut katkı sunuyor.
Eğer geri dönüşüm oranları hedeflenen seviyelere ulaşırsa, içecek ambalajı ham maddesi ithalatının yaklaşık %40 azalacağı öngörülüyor. Bu da yalnızca çevresel kazanım değil, aynı zamanda dışa bağımlılığın azalması ve millî ekonomiye ciddi tasarruf sağlanması anlamına geliyor. DYS sadece bir geri dönüşüm mekanizması değil; çevresel sürdürülebilirlik, ekonomik tasarruf, toplumsal bilinç ve teknolojik altyapıyı bir araya getiren bütüncül bir sistem. Bu sistemin yaygınlaşması ülkemizin sıfır atık vizyonu ve “2053 Net Sıfır Emisyon Hedefleri” doğrultusunda dönüştürücü bir rol oynayacaktır.
dir. Hibrit araçlar, klasik otomobillere yakın bir sürüş deneyimi sunarken; vites geçişleri ve motor sesi sürücüye tanıdık gelmektedir. Elektrikli araçlar ise daha sessiz, kısa sürede yüksek hıza ulaşmayı sağlayan ve konforlu bir sürüş imkânı sunmaktadır. Trafikte sessizliği ve çevre dostu yapısıyla öne çıkar.
tarafından hazırlanmıştır.
Kaynakça
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). Depozito Yönetim Sistemi bilgilendirme dokümanları. Ankara: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
Türkiye Çevre Ajansı. (2025). Depozito İade Sistemi resmî açıklamaları ve raporları. Ankara: Türkiye Çevre Ajansı.
Sarıyar, S. (2025, Ocak 13). Türkiye’de depozito iade sistemi: 11 soruda detaylar. Ulusal Kanal. 13 Ocak 2025, 16:31.
https://www.ulusal.com.tr/gundem/turkiyede-depozito-iade-sistemi-11-soruda-detaylar-15072548?sayfa=2